Güncelleme: 30 Ekim 2026
Ayaklarda yanma, elektrik çarpması gibi sızılar, geceleri artan batmalar veya çarşafın dokunmasıyla bile oluşan ağrı… Nöropatik ağrı, yalnızca ağrı hissini değil; uykuyu, hareketi ve günlük yaşamı da etkileyebilir. Tedavisi bazen zaman alsa da ağrının nedenini belirlemek ve kişiye uygun yöntemleri birlikte kullanmak, yaşam kalitesini iyileştirebilir.
Bugün kullanılan ilaçların yanında, ağrı sinyalini daha seçici biçimde hedefleyen yeni tedaviler de geliştiriliyor. Türkiye’de standart eczane kanalında bulunmayan bazı ürünler ise uygun koşullarda yurt dışı ilaç temini kapsamında değerlendirilebiliyor.
Nöropatik ağrı nedir, nasıl anlaşılır?
Nöropatik ağrı, duyu sinir sistemindeki bir hastalık veya hasar nedeniyle ortaya çıkar. Diyabete bağlı sinir hasarı, zona sonrasında devam eden ağrı, sinir yaralanmaları ve bazı kemoterapi ilaçları bilinen nedenler arasındadır. Beyin veya omuriliği etkileyen hastalıklar da nöropatik ağrıya yol açabilir.
Belirtiler kişiden kişiye değişir:
- Yanma, batma veya elektriklenme hissi.
- Karıncalanma ve uyuşmaya eşlik eden ağrı.
- Hafif dokunmaya karşı aşırı hassasiyet.
- Özellikle geceleri belirginleşen şikâyetler.
- Aynı bölgede hem hissizlik hem de ağrı bulunması.
Normalde ağrısız bir temasın ağrı oluşturmasına allodini denir. Çorabın veya çarşafın cilde değmesiyle can yanması buna örnektir. Bununla birlikte her yanma ya da uyuşma nöropatik ağrı değildir; tanı için klinik değerlendirme gerekir (bkz. Nöropatik ağrı tanısı nasıl konur?). (Kaynak: NIH–NINDS)
Tanı için hangi incelemeler yapılır?
İlk adım, ağrının nerede başladığını, nasıl yayıldığını ve hangi yakınmaların eşlik ettiğini anlamaktır. Muayenede duyu, kas gücü ve refleksler değerlendirilir. Kullanılan ilaçlar ve mevcut hastalıklar sorgulanır.
Gerektiğinde diyabet veya B12 eksikliği gibi nedenleri araştırmak için kan testleri istenir. Sinir iletim çalışmaları ve EMG, bazı hastalarda sinir hasarının yerini ve özelliklerini belirlemeye yardımcı olur. Görüntüleme veya başka incelemeler ise muayenede düşünülen nedene göre seçilir. Her hastanın bütün testleri yaptırması gerekmez. (Kaynak: NHS: Nöropati tanısı)
Tedavinin ilk hedefi: Sinire zarar veren nedeni ele almak
Ağrıyı azaltmak ile sinir hasarının nedenini tedavi etmek birbirini tamamlayan iki hedeftir.
Diyabette kan şekeri yönetimi ve diğer risk faktörlerinin kontrolü önem taşır. Eksiklik saptanan hastada uygun vitamin tedavisi, sinir sıkışmasında baskının azaltılması veya sinirleri etkileyen bir ilacın yeniden değerlendirilmesi gerekebilir. Bazı bağışıklık sistemi hastalıklarında ise hastalığa özgü tedaviler kullanılır.
Sinirlerin toparlanması, hasarın nedenine ve süresine bağlıdır. Ağrının azalması, sinirin tamamen iyileştiğini göstermez; ağrının sürmesi de mutlaka hasarın ilerlediği anlamına gelmez. Tedavinin etkisi, muayene ve günlük işlevlerle birlikte değerlendirilmelidir. (Kaynak: NIH–NINDS, NHS)
Nöropatik ağrıda hangi ilaçlar kullanılır?
Genel nöropatik ağrı tedavisinde amitriptilin, duloksetin, gabapentin ve pregabalin yaygın başlangıç seçenekleri arasındadır. Tek bir ilaç herkes için en iyi seçenek değildir. Tedavi; ağrının nedeni, yaş, böbrek fonksiyonları, diğer hastalıklar ve kullanılan ilaçlara göre belirlenir. Trigeminal nevralji gibi bazı durumlarda farklı tedavi yolları izlenir. (Kaynak: NICE)
Duloksetin
Duloksetin, ağrı mesajlarının işlenmesini etkileyen bir ilaçtır. Depresyon ve kaygı tedavisinde de kullanılması, nöropatik ağrının psikolojik olduğu anlamına gelmez.
Bulantı, ağız kuruluğu, baş dönmesi, uyku hâli veya uykusuzluk gibi yan etkiler görülebilir. Diğer ilaçlarla etkileşimleri değerlendirilmelidir. Tedaviyi aniden bırakmak kesilme belirtilerine yol açabileceğinden, bırakma planı hekimle yapılır. (Kaynak: NHS: Duloksetin)
Pregabalin ve gabapentin
Bu ilaçlar sinir ağrısının tedavisinde kullanılan gabapentinoid grubundadır. Pregabalinin etkisinin değerlendirilmesi birkaç hafta gerektirebilir; uyku hâli ve baş dönmesi sık görülen yan etkiler arasındadır.
Özellikle pregabalinde bağımlılık ve kesilme belirtileri gelişebilir. Böbrek hastalığı, ileri yaş veya başka sakinleştirici ilaçların kullanımı tedavi güvenliğini etkiler. Pregabalinle seyrek fakat ciddi solunum baskılanması bildirilmiştir; bu nedenle ilaç seçimi ve doz düzenlemesi kişiye özel yapılmalıdır. (Kaynak: NHS: Pregabalin, MHRA güvenlilik duyurusu)
Amitriptilin
Amitriptilin, bazı hastalarda sinir ağrısını azaltmak için kullanılır. Ağrı tedavisinde kullanılan dozlar, depresyon tedavisindeki dozlardan farklı olabilir.
Ağız kuruluğu, kabızlık, uyku hâli, ayağa kalkınca baş dönmesi ve idrar yapmada güçlük görülebilir. Etki hemen ortaya çıkmayabilir; tam yararın değerlendirilmesi birkaç hafta sürebilir. Tedaviye devam etme veya değiştirme kararı, yarar ve yan etkiler birlikte değerlendirilerek verilir. (Kaynak: NHS: Yan etkiler, NHS: Etkinin başlaması)
Tek ilaç yeterli olmazsa ne yapılır?
İlk seçenek etkisiz kalır veya tolere edilemezse başka bir ilaç denenebilir. Kısmi yanıt alınan bazı hastalarda farklı mekanizmalarla çalışan ilaçların birlikte kullanılması değerlendirilebilir.
Ağrılı diyabetik nöropatide yapılan OPTION-DM araştırması, tek ilaçla yeterli rahatlama sağlanamayan bazı hastalarda kombinasyon tedavisinin ek yarar sağlayabildiğini gösterdi. Ancak bu, ilaçların gelişigüzel birleştirilebileceği anlamına gelmez; yan etki ve etkileşimler izlenmelidir. (Kaynak: OPTION-DM araştırması)
Her nöropatik ağrı aynı şekilde tedavi edilmez
Diyabete bağlı ağrı, kemoterapiye bağlı ağrı ve trigeminal nevralji aynı tedavi kanıtlarına sahip değildir.
Örneğin trigeminal nevraljide NICE’ın başlangıç önerisi karbamazepindir. Kemoterapiye bağlı ağrılı periferik nöropatide ise ASCO kılavuzu duloksetinin düşünülebileceğini belirtir; diğer birçok ilaca ilişkin kanıtlar daha sınırlıdır. Bu nedenle başka bir hastaya iyi gelen ilacın aynı etkiyi göstereceği varsayılmamalıdır. (Kaynak: NICE, ASCO)
Türkiye’de bulunmayan veya yurt dışı temini gündeme gelen ilaçlar
Bu konuda üç farklı soruyu ayrı değerlendirmek gerekir:
- İlaç başka bir ülkede onaylı mı?
- Türkiye’ye yurt dışı ilaç kanalıyla getirilebiliyor mu?
- Hastanın kullanımında bedeli karşılanıyor mu?
Birinci sorunun yanıtının “evet” olması, diğerlerinin de olumlu olduğu anlamına gelmez.
Qutenza %8 kapsaisin yaması: Temin listesinde doğrulanan seçenek
Qutenza %8, kapsaisin içeren ve periferik nöropatik ağrı tedavisinde kullanılan bir deri yamasıdır. Avrupa Birliği’nde yetişkinlerde periferik nöropatik ağrı için onaylıdır.
Kapsaisin, derideki ağrı algılayan sinir uçlarında bulunan TRPV1 reseptörünü hedefler. Uygun hastalarda ağrıyı azaltabilir; ancak sinir hasarını ortadan kaldıran bir tedavi olarak görülmemelidir.
Uygulama, hekim veya hekim gözetimindeki sağlık profesyoneli tarafından yapılır. Uygulama sırasında yanma ve ağrı oluşabilir. Etkinin ortaya çıkması zaman alabilir ve her hastada yeterli yarar sağlanmaz. Evde kullanılan düşük yoğunluklu kapsaisin kremleri, %8 yamayla aynı ürün veya uygulama değildir. (Kaynak: EMA: Qutenza)
Türkiye’de temin durumu: Araştırma sırasında erişilen TEB listesinde “QUTENZA 8% PATCH 1X1 PC (179 MG)” kaydı bulunuyor. TİTCK’nin 28 Eylül 2026 tarihli Yurt Dışı Etkin Madde Listesi’nde de kapsaisin, transdermal terapötik sistem formunda yer alıyor. Bu, yurt dışı temini kapsamında değerlendirilebildiğini destekler; anlık stok, teslim süresi ve hastaya uygunluk ayrıca doğrulanmalıdır. (Kaynak: TEB ürün listesi, TİTCK)
Lidokain %5 yamaları: Lidoderm ve Versatis
Lidokainli yamalar, özellikle sınırlı bir alanda hissedilen ağrıda gündeme gelebilir. Versatis’in Birleşik Krallık ürün bilgisindeki onaylı kullanımı, yetişkinlerde zona sonrası devam eden nöropatik ağrının semptomatik tedavisidir.
Yama sağlam cilde uygulanır. Ciltte kızarıklık, tahriş veya başka yerel reaksiyonlar görülebilir. Diğer nöropatik ağrı türlerinde kullanım kararı, o duruma ait kanıt ve yerel düzenlemelere göre verilmelidir. (Kaynak: Versatis ürün bilgisi)
Türkiye’de temin durumu: İncelenen güncel TEB ürün listesinde Lidoderm veya Versatis, TİTCK yurt dışı listesinde ise lidokain yaması kaydı saptanmadı. Bu nedenle bu ürünleri “Türkiye’ye bugün rutin olarak getirilebilen ilaçlar” şeklinde sunmak doğru olmaz. Temin olasılığı, hekim ve yetkili tedarikçi tarafından ürün bazında araştırılmalıdır.
Mirogabalin — Tarlige
Mirogabalin, pregabalin ve gabapentinle ilişkili mekanizmaya sahip bir gabapentinoiddir. Japonya’da Tarlige adıyla nöropatik ağrı için onaylıdır.
Yeni bir seçenek olması, mevcut ilaçlardan her hasta için daha etkili veya daha güvenli olduğu anlamına gelmez. Japon ilaç otoritesi PMDA, mirogabalin için böbrek fonksiyon bozukluğu riskine ilişkin güvenlilik bilgisini güncellemiştir. (Kaynak: Daiichi Sankyo, PMDA)
Türkiye’de temin durumu: İncelenen TEB ve TİTCK listelerinde mirogabalin/Tarlige kaydı saptanmadı. Bu yüzden yurt dışında onaylı bir seçenek olarak anılabilir; Türkiye’ye rutin temin edilebildiği söylenemez.
Zikonotid — Prialt
Prialt, ağızdan alınan veya cilde uygulanan bir ilaç değildir. İntratekal, yani omurilik sıvısına ilaç verilmesini gerektiren tedaviye uygun şiddetli kronik ağrı hastalarında kullanılan özel bir seçenektir. Tedavi, bu uygulamada deneyimli merkezlerde yürütülür; önemli nörolojik ve psikiyatrik yan etkileri olabilir. (Kaynak: EMA: Prialt)
Türkiye’de temin durumu: İncelenen güncel listelerde zikonotid/Prialt kaydı saptanmadı. Bu nedenle doğrulanmış rutin yurt dışı temin seçeneği olarak gösterilemez.
Temin kontrolünün sınırı: Bir ilacın incelenen listelerde bulunmaması, Türkiye’de hiçbir koşulda kullanılamayacağını kanıtlamaz. Ancak güncel resmî doğrulama olmadan “yurt dışından getirilebilir” iddiasında bulunmak da uygun değildir.
Yurt dışından ilaç temini nasıl değerlendirilir?
Önce hekim, ilacın hastanın tanısı ve önceki tedavileri açısından gerekli olup olmadığını değerlendirir. Ardından ilacın etken maddesi, formu ve ticari ürünü üzerinden güncel temin koşulları kontrol edilir.
TEB’in açıklamasına göre gerekli durumlarda TİTCK başvurusu, ilacı talep eden hekim tarafından REÇETEM sistemi üzerinden yapılır. Türkiye’de düzenlenmiş reçete ve istenen belgelerle başvuru yürütülür. Temin süresi ülkeye, tedarikçiye, gümrük ve ulaşım süreçlerine göre değişir; listede bulunmak anında teslim anlamına gelmez. (Kaynak: TEB: Sıkça sorulan sorular)
Temin izni ile SGK geri ödemesi ayrı konulardır. Ürün için güncel ödeme kaydı ve hastanın rapor/reçete koşulları ayrıca kontrol edilmelidir. (Kaynak: SGK: Yurt Dışı İlaç Fiyat Listesi duyurusu)
İlaç dışı tedavilerin yeri nedir?
İlaçlar tedavinin önemli bir parçasıdır; günlük yaşamın desteklenmesi de gerekir. Kişiye uygun hareket, denge ve kuvvet çalışmaları, rehabilitasyon ve psikolojik destek birlikte planlanabilir. Ağrıyla baş etme yöntemleri, özellikle uyku ve günlük işlevler üzerindeki yükü azaltmayı amaçlar. (Kaynak: NIH–NINDS)
İlaçlara rağmen şiddetli ağrısı süren seçilmiş hastalarda algoloji değerlendirmesi yapılabilir. Özellikle tedaviye dirençli ağrılı diyabetik nöropatide omurilik uyarımı bir seçenektir. İmplant gerektiren bu yöntemde beklenen yarar; enfeksiyon, yara ve cihaz sorunları gibi risklerle birlikte değerlendirilir. (Kaynak: Amerikan Diyabet Derneği)
Vitaminler ve alfa lipoik asit sinirleri onarır mı?
B12 eksikliği gibi tedavi edilebilir bir nedenin saptanması önemlidir. Ancak eksiklik gösterilmeden her nöropatik ağrıya aynı takviyeyi vermek, nedenin araştırılmasının yerini tutmaz. (Kaynak: NHS)
Alfa lipoik asit, diyabetik nöropatide sık gündeme gelir. Bununla birlikte 2024 Cochrane değerlendirmesi, altı aylık tedavide nöropati belirtileri üzerinde plaseboya göre muhtemelen çok az etki veya hiç etki olmadığını bildirdi. Bu nedenle “sinirleri kesin onarır” veya “nöropatiyi durdurur” şeklindeki ifadeler mevcut kanıtı aşar. (Kaynak: Cochrane)
Yakın gelecekte hangi yeni tedaviler bekleniyor?
Suzetrigin: Akut ağrı onayı ile nöropatik ağrı araştırması farklı
Suzetrigin, periferik ağrı iletiminde görev alan NaV1.8 sodyum kanalını hedefleyen, opioid olmayan bir ilaçtır. Journavx adıyla ABD’de 30 Ocak 2025’te yetişkinlerde orta ve şiddetli akut ağrı için onaylandı.
Bu onay, kronik nöropatik ağrı için verilmiş bir onay değildir. (Kaynak: FDA)
Üreticinin Ağustos 2026 açıklamasında, diyabetik periferik nöropati için iki Faz 3 çalışmasına hasta alımının 2026 sonunda tamamlanmasının hedeflendiği belirtiliyor. Hasta alımının bitmesi; etkinliğin kanıtlandığı, ruhsat alınacağı veya ilacın belirli bir tarihte kullanıma gireceği anlamına gelmez. Türkiye’ye rutin yurt dışı temini de incelenen listelerde doğrulanmadı. (Kaynak: Vertex)
VX-993 ve diğer sodyum kanalı hedefleri
VX-993 de NaV1.8’i hedefleyen bir araştırma ilacıdır. Üreticinin aynı açıklamasına göre diyabetik periferik nöropatide Faz 2 çalışması sürmektedir. NaV1.7’yi hedefleyen başka adaylar da geliştirilmektedir.
Amaç, ağrı iletimini daha seçici biçimde etkilemektir. Bunun daha iyi etkinlik veya daha az yan etkiye dönüşüp dönüşmeyeceğini klinik araştırmalar gösterecektir. (Kaynak: Vertex)
ST-503: Erken aşamada gen temelli yaklaşım
ST-503, NaV1.7 kanalının üretimini azaltmayı amaçlayan deneysel bir gen tedavisidir. Küçük lif nöropatisine bağlı dirençli ağrıda Faz 1/2 çalışmasında değerlendiriliyor.
Bu ilk insan çalışmasının temel hedefi güvenlilik ve tolere edilebilirliktir. Henüz rutin kullanıma hazır değildir; kalıcı ağrı kontrolü sağlayacağı veya hasarlı sinirleri onaracağı söylenemez. (Kaynak: UC San Diego klinik araştırma kaydı)
Günlük yaşamda nelere dikkat edilmeli?
Özellikle ayaklarda his kaybı varsa ağrı, yaralanmalar için güvenilir bir uyarı olmaktan çıkabilir. Bu nedenle:
- Ayakları her gün yara, kızarıklık ve su toplaması açısından kontrol edin.
- Çıplak ayakla yürümeyin; uygun ayakkabı kullanın.
- Sıcak su torbası veya ısıtıcı pedleri doğrudan ayaklara uygulamayın.
- İyileşmeyen yara veya yeni bir ayak sorunu için erken yardım alın.
- Denge sorunu varsa evde düşmeye yol açabilecek engelleri azaltın.
Bu önlemler ağrıyı tedavi etmekten farklı olarak, fark edilmeyen yaralanmaları önlemeye yardımcı olur. (Kaynak: NHS hasta bilgilendirmesi)
Tedavinin başarılı olduğu nasıl anlaşılır?
Ağrının tamamen kaybolması her hastada mümkün olmayabilir. Daha rahat uyumak, daha uzun yürümek, günlük işleri sürdürebilmek ve daha az yan etki yaşamak da tedavi başarısının parçalarıdır. Özellikle ağrılı diyabetik nöropatide kılavuzlar gerçekçi hedefler belirlenmesini ve eşlik eden uyku ile duygu durum sorunlarının değerlendirilmesini önerir. (Kaynak: AAN kılavuzu)
Kontrol randevusuna giderken ağrının şiddetini, uyandırdığı gece sayısını, hareket üzerindeki etkisini ve ilaç yan etkilerini kısa notlarla kaydetmek, hekimle yapılacak değerlendirmeyi kolaylaştırabilir.
Hangi belirtilerde acil değerlendirme gerekir?
Bel veya bacak ağrısına yeni başlayan idrar yapamama, idrar–dışkı kontrolünde kayıp, kasık veya makat çevresinde hissizlik ya da iki bacakta belirginleşen güçsüzlük eklenirse acile başvurulmalıdır. Bunlar ciddi sinir basısının belirtileri olabilir. (Kaynak: NHS)
Yeni ilaçlar umut verici olsa da bugün tedavinin temelini doğru tanı, uygun ilaç seçimi ve düzenli takip oluşturur. Yurt dışındaki bir ürünün değerlendirilmesinde de önce klinik ihtiyaç, ardından güncel resmî temin koşulları belirleyici olmalıdır.
İlgili yazılar
- Nöropatik ağrı tanısı nasıl konur?
- Diyabetik nöropati
- Yanan ayak sendromu
- Trigeminal nevralji
- EMG (elektromiyografi) nedir?
Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. İlaç başlama, değiştirme veya bırakma kararı hekim değerlendirmesiyle verilmelidir. İlaç temin bilgileri 30 Ekim 2026 tarihinde erişilen resmî listelere dayanır; stok ve kişiye özel temin garantisi içermez.
